به گزارش خبرنگار بین‌الملل تازه‌های اقتصاد؛ جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، علاوه بر برهم‌زدن بازار جهانی انرژی، اکنون خطر بروز بحرانی بزرگ‌تر را نیز افزایش داده است. شوک غذایی جهانی. مؤسسه اس‌اندپی گلوبال در گزارشی هشدار داده است که هم‌زمانی اختلال در تجارت انرژی و کود شیمیایی با احتمال وقوع یکی از شدیدترین رویدادهای ال‌نینو در دهه‌های اخیر، امنیت غذایی جهان را در معرض تهدید قرار داده است.

تنگه هرمز که یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان به شمار می‌رود، نقشی حیاتی در زنجیره تأمین غذا نیز دارد. بر اساس گزارش اس‌اندپی گلوبال، نزدیک به یک‌سوم تجارت جهانی اوره، پرمصرف‌ترین کود نیتروژنی جهان، معمولاً از این آبراه عبور می‌کند. همچنین حدود نیمی از تجارت جهانی گوگرد، ماده‌ای مهم در تولید کودهای کشاورزی، و نزدیک به یک‌پنجم تجارت دریابرد آمونیاک، از همین مسیر می‌گذرد.

اختلال در تردد کشتی‌ها، دسترسی تولیدکنندگان به این مواد اولیه را دشوار کرده و هزینه تولید کود را افزایش داده است. از سوی دیگر، جهش قیمت گاز طبیعی و گازوئیل، هزینه تولید، ماشین‌آلات کشاورزی و حمل‌ونقل محصولات را بالا برده است؛ فشاری که می‌تواند مستقیماً به کاهش تولید و افزایش قیمت مواد غذایی منجر شود.

از توقف کارخانه‌های کود تا تهدید برداشت محصول

آسیب‌پذیری کشورهای آسیایی در این میان بیشتر به چشم می‌آید. هند برای تولید داخلی اوره به‌شدت به گاز طبیعی مایع وابسته است و تولیدکنندگان حوزه خلیج فارس نیز از تأمین‌کنندگان مهم کود این کشور هستند. در بنگلادش، کمبود گاز طبیعی مایع از مارس ۲۰۲۶ به توقف فعالیت چهار کارخانه از مجموع پنج کارخانه تولید اوره منجر شده است.

بازار گوگرد نیز نشانه‌های روشنی از فشار عرضه را نشان می‌دهد. قیمت این ماده پس از آغاز جنگ ایران تا ژوئیه از ابتدای سال به حدود هزار دلار در هر تن رسید و در پایان سپتامبر به حدود ۸۱۰ دلار کاهش یافت. با این حال، صادرات جهانی گوگرد در سه‌ماهه دوم سال، در مقایسه با دوره مشابه سال قبل، حدود ۳۹ درصد افت کرد.

افزایش هزینه‌ها کشاورزان را در برابر انتخابی دشوار قرار داده است. خرید کمتر کود، کاهش سطح زیر کشت یا پذیرش هزینه‌های بالاتر. هر سه مسیر می‌توانند تولید محصولات کشاورزی را کاهش دهند. به گفته تحلیلگران اس‌اندپی گلوبال، افزایش هزینه گازوئیل در برخی بازارها حتی سریع‌تر از رشد قیمت نفت خام بوده و فشار مضاعفی بر کشاورزان وارد کرده است.

ال‌نینو؛ تهدیدی هم‌زمان با بحران انرژی

مشکل فقط جنگ نیست. پیش‌بینی‌ها درباره وقوع ال‌نینوی بسیار شدید نیز نگرانی‌ها را افزایش داده است. این پدیده اقلیمی می‌تواند الگوهای بارش و دما را تغییر دهد و خطر خشکسالی و سیل را در مناطق مهم کشاورزی آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین افزایش دهد.

برآوردهای اس‌اندپی گلوبال نشان می‌دهد پیش‌بینی تولید ذرت برزیل با کاهش ۶ میلیون تنی به ۱۳۷ میلیون تن رسیده و در صورت تشدید ال‌نینو، احتمال افت بیشتر تولید وجود دارد. برآورد تولید سویا در این کشور نیز با کاهش ۶ میلیون تنی به ۱۷۷ میلیون تن رسیده است. در استرالیا، سطح زیر کشت گندم نسبت به سال قبل ۱۳ درصد کاهش یافته و احتمال افت تولید نیز مطرح است.

تهدیدی فراتر از قیمت‌ها

پیامدهای چنین بحرانی در کشورهای مختلف یکسان نخواهد بود. اقتصادهای ثروتمند احتمالاً با افزایش قیمت مواد غذایی، تشدید تورم و کاهش قدرت خرید خانوارها مواجه می‌شوند؛ اما برای کشورهای کم‌درآمد و واردکننده مواد غذایی، اختلال در عرضه می‌تواند امنیت غذایی و ثبات اجتماعی را به خطر بیندازد.

اس‌اندپی گلوبال تأکید می‌کند که وقوع یک بحران جهانی غذا قطعی نیست، اما دیگر نمی‌توان آن را خطری دوردست دانست. اگر جنگ مسیر انتقال انرژی و کود را همچنان مختل کند و هم‌زمان شرایط آب‌وهوایی به برداشت محصولات آسیب بزند، زمینه‌های چنین بحرانی فراهم خواهد شد.

آزمون اصلی در ماه‌های آینده رقم می‌خورد؛ زمانی که کشاورزان برای کشت‌های جدید تصمیم می‌گیرند و مشخص می‌شود افزایش هزینه انرژی و کود تا چه اندازه بر میزان برداشت محصولات اثر گذاشته است. در این میان، تداوم بحران در تنگه هرمز می‌تواند فاصله میان یک شوک انرژی و یک بحران فراگیر غذایی را کوتاه‌تر کند.